|
|
|
کانون بازنشستگان مجلس شورای اسلامی
صفحه اصلی » عمومی کانون بازنشستگان مجلس شورای اسلامی
بازدید:34
0.0 (0)
تاریخچه مجلس در ایران
[1392/03/14]

تاریخچه مجلس در ایران  

مجلس شورای ملی پس از صدور فرمان مشروطیت و برپایه اولین قانون اساسی ایران تشکیل شد.

تاريخ مجلس در ايران

 

 

مجلس شورای ملی یکی از مهمترین دست آوردهای نهضت مشروطیت بود که با تاسیس آن و اجرای اصل تفکیک قوا کشورما از لحاظ ساختار سیاسی در زمره ممالک مشروطه و نظام‌های پارلمانی قرارگرفت. مجلس مجمعی متشکل از نمایندگان منتخب مردم است که براساس اصول تفکیک قوا به منظور مشورت و اخذ تصمیم در امور کشور و تصویب قوانین و نظارت برقوه مجریه تشکیل می گردد.  نگاهی به مقوله انتخابات و مجالس قانون گذاری در ایران تا پیش از انقلاب اسلامی حکایت از فراز و فرود فراوان در این نهاد برخاسته از مشروطیت دارد. بروز تقلبات گسترده در انتخابات اغلب دوره های مجلس شورای ملی در سایه حاکمیت وابسته و دیکتاتوری پهلوی مجلس را از شأن و جایگاه خود دور کرد و نقشی فرمایشی به آن داد به نحوی که برخی از لوایح مهم فقط با اضافه کردن " واو"  و  یا  "که"  به تصویب می رسید. مضافا آنکه برخی از اصول قانون اساسی نیز نظیر نظارت پنج تن از علمای طراز اول بر مصوبات مجلس هیچ وقت اجرا نشد و عملا مصوبات آن را زیر سوال برد.  در این مختصر مروری خواهیم داشت  بر نحوية  انتخابات و فعالیت مجالس قانونگذاری در ایران تا پیش از انقلاب اسلامی.

مجلس شورای ملی پس از صدور فرمان مشروطیت و برپایه اولین قانون اساسی ایران تشکیل شد.    

نخستین جلسهٔ دوره اول مجلس شورای ملی در ۱۸ شعبان ۱۳۲۴ (۱۴ میزان ۱۲۸۵‏/۷ اکتبر ۱۹۰۶) در کاخ گلستان و در حضور مظفرالدین شاه قاجار گشایش یافت و پس از آن خانه میرزا حسین خان سپهسالار (صدراعظم معروف دوره ناصری)  واقع در میدان بهارستان (جنب مسجد ومدرسه سپهسالار) به تشکیل جلسات مجلس شورای ملی اختصاص یافت که تا انقلاب اسلامی سال ‌۱۳۵۷ه‍. ش بیشترجلسات  در همانجا تشکیل می‌‌شد.

از صدور فرمان مشروطیت درسال ۱۲۸۵ خورشیدی تا پیروزی انقلاب اسلامی در ۱۳۵۷ کلا ۲۴  دوره  مجلس شورای ملی تشکیل شد که البته در میان  برخی از این دوره‌ها ایام فترت پیش می‌آمد و کشور بدون مجلس مي‌‌‌ماند. برای مثال در یک دوره 18ساله در خلال سالهای 1324 تا 1342 قمری مجلس شورای ملی فقط به مدت 7 سال برقرار بود  و حدود 11سال ایران فاقد مجلس قانون گذاری بود. تا سال 1336، دوره مجلس دوساله بود و پس از آن  دوره مجلس، چهار ساله شد، طي اين مدت 24 دوره مجلس منعقد شد.  با پيروزي انقلاب دوره 24 درسومین سال  فعالیت خود منحل شد.   

علاوه بر مجلس شورا، در سال 1328 هـ. ق، مجلس سنا نيز فعاليت  خود را آغاز كرد.  دوره اين مجلس ابتدا 6 ساله بود و در سال 1345 به 4 سال كاهش يافت.  30 نفر از 60 عضو سنا (15 نفر تهران + 15 نفر شهرستان‌ها) انتصابي بودند.  اعضاي سنا را مالكان و تجار بزرگ، وزرا و نظاميان ارشد بازنشسته، سفرا يا  استانداران  و. . .  تشكيل مي‌دادند.

همان طور که اشاره شد مجلس شورای ملی نهادی برخاسته از نهضت مشروطیت بود. برای آشنایی بیشتر با این نهاد بی‌مناسبت نیز که مروری بر نهضت مشروطه به عنوان خاستگاه مجلس داشته باشیم.

پس از قتل ناصرالدين شاه، فرزندش مظفرالدين شاه در سن 45 سالگي به پادشاهي رسيد.  صدارت عظماي او را ابتدا امين السلطان برعهده داشت اما ناكامي امين‌السلطان در اصلاح امور مالي و ناتواني در سياست خارجي و مشكلات داخلي، فرصت را براي رقباي او فراهم آورد و مظفرالدين‌شاه سرانجام  او را عزل كرد و امين‌الدوله را به جاي او گماشت.  مظفرالدين شاه چون مردي عليل و بيمار بود، اداره كشور را در عمل به دست امين‌الدوله سپرد اما او نیز به دلیل موانع داخلی وخارجی نتوانست از پس مشکلات برآید.  در دوره سلطنت مظفرالدین شاه ، دست بيگانگان در امور كشور بيش از پيش باز شد و روس و انگليس به بهره برداري از وضعيت موجود پرداختند.  بعد از امين‌الدوله، مشيرالدوله به صدارت رسيد؛ امّا او هم نتوانست اوضاع  كشور را سامان دهد.  لذا امين‌السلطان مجددا براي صدارت برگزيده شد.  علت انتخاب امين‌السلطان، علاوه  بر عوامل خارجي، سابقه صدارت و داشتن نفوذ در كشور بود.  وي همه مخالفان خود را با عناويني چون حكومت ايالات و غيره به اطراف و اكناف فرستاد  و پراكنده ساخت.  امين‌السلطان وامي از بانك استقراضي روس گرفت كه مقرر شد طي 75 سال بازگردانده شود.  پشتوانه اين وام، گمركات ايران به استثناي گمركات جنوب بود كه به روسها داده شد؛ ونفوذ روسیه را در ایران افزایش داد.  به همين دليل است كه وقتي مستشاران بلژيكي به خصوص مسيو نوز به ايران آمدند، همگي طرفدار سياست روس بودند؛ و اين اوضاع  تا زمان مشروطيت ادامه يافت. امين السلطان به جاي اينكه پولهاي استقراضي را در راه عمران كشور خرج كند، صرف مسافرت شاه به اروپا كرد.  وخامت اوضاع اقتصادی، سیاسی، اجتماعی ایران که بواسطه مداخلات گسترده  بیگانگان  و ناکارآمدی دولتمردان بروز کرده بود زمینه‌های اعتراض علما و مردم فراهم نمود.  

نهضت مشروطیت ریشه در تحولات گوناگونی داشت.  مهم‌ترين اين تحولات عبارت اند از:

 الف ــ  قيام تحريم تنباكو و اعلام كلمه ملت: يكي از بزرگ‌ترين عوامل بيداري مردم ايران پيروزي قيام تنباكو بود.  عقب‌نشيني استبداد و استعمار در اين ماجرا و پيروزي ملت به رهبري علما شوق ادامه قيام و ايجاد حركت‌هاي بزرگ‌تر را در دلها شعله‌ور ساخت .  

ب ــ مقاومت در برابر امتيازات و قراردادهاي استعماري:  احساس ضعف بعضي از رجال  ايران در مقابل پيشرفت‌هاي اروپا  و سوداي اخذ تمدن فرنگي، تفكري را در ايران ترويج كرد كه پيروان آن معتقد بودند تنها راه چاره اخذ تمدن اروپايي و اعطاي امتيازات گوناگون به بيگانگان و انعقاد قراردادهاي متعدد با آنها است.  واگذاري اين امتيازها نه تنها در اوضاع اجتماعي و اقتصادي تحول چشم‌گيري ايجاد نكرد، بلكه بعدها نيز بلاي جان سرزمين ايران شد.  مردم هوشيار ما با مشاهده آثار سوء اين قراردادها دانستند كه اگر در اوضاع خود تغييري ايجاد نكنند، به زودي از آن سرزمين كهن و فرهنگ و تمدن ايران اثري برجاي نخواهد ماند.  

ت – نارسايي‌هاي اجتماعي، سياسي، اقتصادي:  وجود  نارسايي‌هايي چون بي‌عدالتي، وضع ماليات‌هاي سنگين، نبودن عدالتخانه و عدم رسيدگي به شكايات مردم،  فقر و گرسنگي مردم،  ظلم و جور حكام عواملي بود كه مردم را مستعد قيام براي تغيير اوضاع مي‌كرد.  بروز حوادثي نظير شكست روسيه از ژاپن، و انعكاس اين نوع اخبار در داخل ميل به تغيير را در مردم تشديد مي كرد.  

مظالم شاه و درباريان  و وابستگي برخی از رجال حکومتی به  بيگانگان و دولت‌های خارجی؛ و به تاراج رفتن ثروت‌های کشور خصوصا در دوران سلطنت مظفرالدين شاه باعث گرديد تمامی اقشار جامعه اعم از علما، مردم و روشنفکران خواستار ایجاد عدالتخانه وسپس حکومت مشروطه و تشکيل مجلس در کشور گردند.   با ادامه  مقاومت   و اعتراضات،  مظفرالدين‌شاه تسليم شد و فرمان تشکيل مجلس شورای ملی را صادر کرد.

دوره اول مجلس شورای ملی( 1324ق -1326ق)

دوره هاي دوم ، سوم ، و چهارم مجلس شورای ملی (1288ش - 1302ش )

دوره هاي پنجم تا هشتم  مجلس شورای ملی(1302 ش-1311 ش)

دوره هاي نهم تا شانزدهم  مجلس شورای ملی(1311 ش-1330 ش)

دوره هاي هفدهم تا بيستم  مجلس شورای ملی(1331 ش-1340 ش)

دوره هاي بيست و يكم تا بيست و چهارم  مجلس شورای ملی(1342 ش-1357 ش)

مجالس ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی

یادداشت ها
Parameter:42064!model&284 -LayoutId:284 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار